آموزش

همه چیز برای همه

گیوه چینی از گذشته‌های بسیار دور در این استان معمول و گیوه پاپوشی ظریف گرم و سبک و بادوام که منحصراً توسط زنها و در برخی نقاط استان از جمله تفت، مهریز، و بخشهای نیر ، روستای هنزاء ، بغداد آباد و بهاباد چشمگیر است .
تهیه تخت و تخت‌کشی گیوه توسط مردان انجام و بعداً زنها برروی تخت رویه گیوه را می‌چینند. در استان انواع مختلف گیوه بافته می‌شود که کیفیت و ظرافت آنها با یکدیگر متفاوت و تفاوت نوع گیوه‌های تفت، نیر ، هنزاء با گیوه‌های مهریز و روستای بغداد آباد در تخت و نوع بافت آنها است .
و نواحی اطراف تخت گیوه را در محل و یا از شهرستان یزد تهیه نموده و زنها بوسیله دست و با نخ پنبه‌یی تابیده و سوزن رویه گیوه را با ظرافت و ریزی خاصی می‌چیند و مرغوبیت و ظرافت گیوه بستگی به تعداد رج شمار آن دارد . امروزه بیشترین مصرف‌کنندگان گیوه را روستائیان تشکیل می‌دهند.

تخت کشی
مواد اولیه و مراحل تهیه تخت گیوه:
مواد اولیه تخت کشی : 1- چرم (شتر یا گاو)، 2- پارچه‌های فرسوده نخی، 3- نخ تابیده شده ،
4- کتیرا ، 5- جوهر نیل ، 6- میخ .
مراحل کار: در کارگاه با استفاده از لباسهای نخی کهنه و تکه پارچه‌های نخی کهنه که آنرا جل میخوانند و برای تهیه آن در ده‌گاهی عده‌ای به در خانه‌ها رفته و پارچه‌های کهنه نخی را به همین منظور می‌خرند و یا از شهر تهیه می‌نمایند، کار را شروع می‌کنند. این پارچه‌ها را به قطعات کوچکی باید برید و هر کدام را لایه‌ای باز هم از همین پارچه‌های نخی گذارده، بعد با مرطوب کردن پارچه، آنرا تازده بصورت نواری به عرض حدود یک سانت در می‌آوریم . به این نوارهای پارچه‌ای دنده می‌گویند. بعد با وسیله‌ای بنام مشته برروی این وارها که بر سندان چوبی قرار داده شده ، می‌کوبیم . به همین ترتیب تعداد زیادی نوار درست می‌شود و بعد هر دو جفت نوار کوبیده شده را روی هم قرار می‌دهیم، دوباره با مشته می‌کوبیم . در اصطلاح واکو می‌کنند. در مرحله بعدی قطعات چرم که از چرم شتر یا گاو تهیه می‌شود و از یکی دو روز قبل در آب قرار داده‌ایم از پوست و موی تمیز کرده به اندازه نوارهایی به عرض 1-5/1 ساخت و طول 9-7 سانت با ابزاری به نام شفره برش می‌زنیم (می‌بریم )‌. این قطعات برای سرپنجه و پاشنه تخت بکار برده می‌شود. و بعد قسمتهای بی‌عیب، نرم و با استفاده چرم (معمولا چرم شتر ) را برای وسط تخت اختصاص می‌دهیم .
این چرم بعد از تمیز شدن از پوست و موی اضافه بصورت نوار باریکی به عرض حدود 5/0 سانت بریده می‌شود که به آن دوال می‌گویند.
بعد با نوعی دروش که وسیله‌ای نسبتاً بلند حدود 30 سانت است و اگر آتش منقل داغ شده در دانه‌ها که به مقدار زیاد حدود 160-120 دانه در هر لنگ کنار هم قرار گرفته سوراخ ایجاده کرده و نوارهای باریک (دوال ) را در آن می‌کشیم . اینکار 5 بار تکرار می‌گردد و در هر رفت و برگشت به خومهای سرپنجه و پاشنه محکم می‌گردد.
تخت وسط گیوه یا دوال به طول 18-15 سانت بسته به اندازه‌ گیوه و عرض آن در بهترین تخت به حدود 10 سانت می‌رسد .
در مراحل بعدی کار اصلی همان و از درآوردن فشار و کشش زیاد برای درهم کشیدن و فشرده کردن دنده‌ها می‌باشد و به کمک فشار دست و پا بر سندان چوبی (کنده) و کشیدن دوالها انجام می‌گیرد . بدین ترتیب قسمت دوال فشرده و محکم می‌گردد، سردوالها در همان قسمت گیوه با دوخت پنهان می‌گردد.
در مراحل بعدی ته تخت با کتیرای خیس خورده پوشیده می‌گردد و با ابزاری به نام خط‌کش رنده می‌گردد، بدین ترتیب سطح تخت تمیز می‌شود. بر اطراف تخت بوسیله نخ چندلایی (حدود 15-10لا) نوعی کوک و پرک (به نخ چند لایه شده برای کوک زدن پرک گفته می‌شود.) زده می‌شود و اینکار به کمک سوزن و دو نوع دروش پرک زدن انجام می‌گیرد . البته اینکار بعد از پرداخت شدن یا بریده شدن اضافات تخت و شکل دادن به تخت انجام می‌گیرد . کف تخت خوب سوهان زده می‌شود، رنده می‌گردد و در اطراف خومها برای محکم‌تر شدن میخ زده می‌شود.
فاصله بین دوالها با ابزاری به نام خومه کوب و مشته کوبیده می‌شود و پشت تخت حالتی راه راه به خود می‌گیرد و سرانجام آخرین مراحل جوهر نیل (رنگ) را با کتیرای خیس خورده مخلوط و به تخت، در قسمت دوالها و دنده‌ها می‌مالند.
بعد به کمک وسیله‌ای به نام علی ممدی که قبلا در آتش داغ شده به سطح تخت در قسمت رنگ خورده می‌کشند تا ته تخت جلوه و جلائی پیدا نماید.
ابزار کار تخت کشی : در طول مدت کار تخت‌کشی از این ابزار استفاده می‌گردد که تقریباً همگی نیز از جنس آهن و دارای دسته چوبی هستند.
1.   قیچی ، برای بدین پارچه‌ها.
2.   کنده یا سندان چوبی .
3.   مشته ، که مانند دسته هاون می‌باشد حدود 20 سانت طول دارد .
4.   منقل آتش در طی کار برای داغ کردن برخی از ابزار مثل یک نوع درفش یا علی ممدی .
5.   شفره که وسیله‌ای تیز و برنده با تیغه فلزی برای بریدن چرم یا پرداخت کردن اطراف تخت بکار برده می‌شود.
6.   خط کش، که شکلی تقریباً به مانند شفره دارد و برای رنده کردن و صاف کردن ته تخت بکار می‌رود.
7.   چهل مرد ، ابزاری با نوک فلزی و دسته چوبی حدود 7-6 ساعت برای نگه داشتن تخت در هنگام دوال کشی بکار می‌رود.
8.   چند نوع دروش، که یک نوع آن دارای میله‌ای بلند می‌باشد و حرارت دیدن برای سوراخ کردن دنده‌ها بکار می‌رود و دو نوع کوچک آن برای پرک زدن اطراف تخت بکار می‌رود.
9.   دیلیل، نوعی میله فلزی که در خومها فرو می‌رود در مرحله‌ای از تخت کشی .
10.   چوب دوال کش، که برای کشیدن دوال استفاده می‌گردد.
11.    سوهان ، برای صاف کردن ته تخت .
12.    میخ زنی .
13.   گازانبر، برای درآوردن میخ اگر کج شد .
14.   علی ممدی ، ابزاری که دسته چوبی و سه ضلع فلزی دارد در آتش حرارت می‌بیند و بر رنگ ته گیوه یا تخت مالیده می‌شود.
15.   بلکه (دو نوع)‌
16.   دیگر
17.   سربری (5 نوع )‌
18.   خونه کوب: وسیله‌ای فلزی که بوسیله ضربه خوردن از مشته بر روی تخت گیوه فاصله بین دوالها را مشخص می‌کند و کف تخت حالتی راه‌راه بخود می‌گیرد.
تخت کشی در حال حاضر:
در محله سرچشمه بغدادآباد، بخش منشاد از شهرستان مهریز ،‌ طبق بررسی که زمستان سال 70 انجام شد گفتگوئی با چند استاد کار در زمینه تخت کشی گیوه صورت گرفته که در زیر از نظر می‌گذرد .

رویه بافی گیوه
مراحل تهیه رویه گیوه (تابیدن نخ و بافتن رویه):
قبل از بافتن باید نخ را آماده نمائیم که به صورت کلاف از شهر خریداری می‌شود. این کلاف بوسیله دستگاه مخصوصی که از دو قسمت چرخ و چرخکون تشکیل شده به ماسوره تبدیل می‌شود، بعد نخ چند ماسوره با هم بوسیله دست پیچیده می‌شود و باز این نخ چند لا (7تا) برروی چرخ تابیده و آماده بافت می‌گردد. ابتدا بوسیله این نخ پرک برروی تخت در اطرافش سه رج کوک مخصوص به نام پرک زده می‌شود و بعد برروی آن نوعی دیگر بافت مخصوص بنام گشت زده می‌شود. البته در قسمت کف تخت پارچه‌ای می‌کشند و در قسمت پرک زده شده می‌دوزند تا در حین بافت رویه کف تخت کثیف نگردد،‌و براق باقی بماند.
بعد از سه رچ پشت که بافته شد،‌در قسمت پاشنه چند رج می‌بافند و بعد دوباره به قسمت رویه جلو برگشته و قسمت جلو را تمام می‌کنند، یعنی تمام قسمت جلویی گیوه در خوم سرپنجه شروع می‌شود و تا آخر ادامه می‌یابد ،‌ بعد پاشنه را می‌بافند و در هنگام بافتن رویه گیره بعد از تمام شدن هر رج در سراسر رج سیمک کشیده می‌شود. سیمک نوعی سوزن با نوک اندکی برگشته که فاصله رجها را مشخص و کار زیباتر و تمیزتر می‌نماید.
بدین صورت کار بافت رویه تمام می‌شود.


 
 
src='http://www.ghatreh.com/news/cat-0-2-20.js'>